Lefkoşa Türk mü?
Bir akşam, İstanbul’daki ofiste otururken aklıma takıldı: Lefkoşa Türk mü? Yani, bu sorunun cevabı o kadar basit mi? Gerçekten basit mi? Ya da doğru bir cevabı var mı? Kafamda bir sürü soru dönmeye başladı, çünkü yıllardır hepimiz bu soruyu konuşuyoruz, ama hep de geçiştiriyoruz. Ben de bu yazıyı yazarken kendi içimdeki bu soruyu sorgulamaya karar verdim. Lefkoşa, aslında Türk mü?
Lefkoşa’nın Tarihi Arka Planı
Lefkoşa, Kıbrıs’ın başkenti olarak uzun yıllardır farklı kültürlerin harmanlandığı bir şehir. Türkler ve Rumlar, Osmanlı’dan önce ve sonrasında şehirde yan yana yaşadılar. Ancak 20. yüzyılın ortalarına kadar, Kıbrıs’ın tarihi, pek çok karmaşa ve çatışmayla şekillendi. Bu süreçlerde, Kıbrıs’ın özellikle Türk ve Yunan nüfusu arasında gerginlikler arttı. Bu gerginliklerin ardından Kıbrıs’ta 1974’te yaşanan olaylarla Lefkoşa da ikiye bölündü. Bir taraf Türkler, diğer taraf ise Rumlar için kaldı.
O zamanlar, Lefkoşa’nın Türk nüfusu, Rumların yaşadığı güneyden ayrıldı. Kıbrıs Türklerinin Lefkoşa’daki varlıkları, şehrin kuzeyine yoğunlaştı ve şehirdeki Türkler, kültürel olarak büyük bir değişim geçirdi. Kıbrıs Türkleri, Lefkoşa’da kendilerine bir kimlik bulmuştu. Ama bu kimlik, sadece Lefkoşa’da mı geçerliydi? Kıbrıs’taki diğer şehirler için de aynı şey geçerli miydi?
Lefkoşa Bugün Ne Durumda?
Bugün Lefkoşa, adanın ikiye bölünmüşlüğünün sembolü haline gelmiş durumda. Benim gibi İstanbul’da yaşayan biri için, Lefkoşa’yı bir şehir olarak tanımak zor. Ama orada doğmuş birinin gözünden bakınca, belki de bu soruyu daha net sorabilirim: “Lefkoşa Türk mü?” Lefkoşa’daki Türkler, tarihi boyunca bu şehri kendi kimliklerini oluşturacak bir alan olarak gördüler. Ancak bugünün dünyasında, kimlikler giderek daha karmaşık hale geliyor. Lefkoşa, hem Türk hem de Kıbrıs kültürlerinden beslenen bir yer haline geldi. O zaman bu şehri sadece “Türk” olarak nitelendirilebilir mi? Bence bu soruyu sormak bile bu kimliğin ne kadar katmanlı olduğunu anlamamıza yardımcı olur.
Örneğin, İstanbul’da büyüyen biri olarak Lefkoşa’yı hiç görmeden bir Türk kimliği algısı oluşturmak benim için zor. Ama orada doğmuş ve büyümüş biri için bu şehirde yaşamak, Kıbrıs Türk kimliğini yaşatmak anlamına geliyor. Lefkoşa, Türkçe konuşulan, Türk kültürünün izlerini taşıyan bir yer. Ama aynı zamanda, Türklerin yanısıra Rumların da izlerini taşıyan bir şehir. İki kültürün harmanlandığı, zamanla kendini var etmiş bir kimlikten söz ediyoruz burada.
Lefkoşa’nın Geleceği: Ne Olacak?
Lefkoşa’nın geleceği, her iki toplumun da huzur içinde bir arada yaşamasıyla şekillenecek gibi görünüyor. Ama bu kolay bir şey değil. Gelecekte Lefkoşa’nın ne olacağını bilmiyorum. Ama, bu şehrin kimliği tartışılmaya devam ettikçe, belki de insanlar birbirlerine daha yakınlaşacaklar. Hem Rumların, hem de Türklerin bu şehri sahiplenmesi gerekiyor. Bu da bir yandan kültürel bir barışın, bir yandan da siyasi bir çözümün gerekliliğini ortaya koyuyor. Bir gün, belki Lefkoşa gerçekten Türk mü, Rum mu olduğunu sorgulamadan herkesin paylaşabileceği bir şehir haline gelir. Kim bilir? Ama bu, uzun bir süreç olacak gibi görünüyor.
Kendi Yaşantımdan Bir Örnek
İstanbul’da yaşarken, Kıbrıs’tan gelen bir arkadaşım vardı. Kıbrıs’ta doğmuş ve büyümüş biri olarak, Lefkoşa’daki hayatını çok farklı anlatıyordu. Hani derler ya, “Vatanına aşıksın” diye… İşte o, tam olarak böyle bir hisle konuşuyordu Lefkoşa’dan. Onun gözünde Lefkoşa, Türk kimliğini yaşatan bir yerdi. Ama ben de bir İstanbul’lu olarak, Lefkoşa’yı biraz daha objektif bir bakış açısıyla görmek istiyordum. Şehirdeki kültürel çeşitlilik, kimliğin çok daha karmaşık olduğunu gösteriyordu. Zaten, Lefkoşa’nın sadece Türk kimliğiyle tanımlanması, bu şehrin içindeki pek çok kültürel faktörü görmezden gelmek olurdu.
Yani, Lefkoşa’nın kimliği üzerine daha fazla düşünmek gerekiyor. Türk mü? Rum mu? Yoksa her ikisi birden mi? Sanırım, bu sorunun cevabını vermek o kadar kolay değil. Belki de en doğrusu, Lefkoşa’yı olduğu gibi kabul etmek: Hem Türk hem de Rum kimliklerinin birleştiği bir şehir olarak. Ama bir şey kesin; Lefkoşa, çok daha derin bir anlam taşıyor. Bir şehirden fazlası, bir kimlikten fazlası… Ve bu kimlik, zamanla şekillenecek, değişecek. O yüzden, bu soruya net bir cevap vermek, belki de sadece zamanın işidir.